Traject met het cultureel-erfgoedveld en relevante stakeholders

De afdeling Cultureel Erfgoed start, in opdracht van minister Gatz, een  visietraject  op voor het cultureel-erfgoedbeleid. Centraal hierin staan het cultureel erfgoed (roerend en immaterieel erfgoed), collectiegericht denken, duurzame digitale bewaring en ontsluiting, en publieksgerichte samenwerking tussen erfgoedgemeenschappen en –instellingen.

Samen met FARO vzw, het cultureel-erfgoedveld en relevante stakeholders worden bouwstenen aangereikt voor een kwaliteitsvol en duurzaam kader voor een toekomstig cultureel-erfgoedbeleid van de Vlaamse Gemeenschap.

De voorbereiding en de uitwerking van dit traject gebeuren in overleg en samenwerking met FARO vzw.
 

Maart 2015	Kabinet en afdeling Cultureel Erfgoed informeren diverse spelers in het cultureel-erfgoedveld over doel, opzet en aanpak van het traject
	Vragen uitsturen naar de deelsectoren in het (gesubsidieerde) cultureel-erfgoedveld.
	Faro vzw krijgt de opdracht om tegen eind augustus 2015 basisprincipes of uitgangspunten te formuleren voor een cultureel-erfgoedbeleid
April 2015	Op 28 april gaat een gezamenlijk sectormoment door, waarop de inbreng van de verschillende deelsectoren wordt samengebracht en besproken.
	Eind april komen de antwoorden van de verschillende ‘deelsectoren’ binnen bij de afdeling Cultureel Erfgoed
Mei tot augustus 2015	Inbreng van ‘deelsectoren’ wordt verwerkt tot achtergrondmateriaal voor de focusgroepen.
September-oktober 2015	Focusgroepen gaan door.
27 oktober 2015	Groot Onderhoud vindt plaats. De voorlopige resultaten van de focusgroepen worden in werkgroepen voorgelegd en besproken.
November-december 2015	Ontwerptekst van de Conceptnota schrijven
Eind januari 2016	Sectormoment waarop een ontwerp van de Conceptnota aan het cultureel-erfgoedveld wordt voorgelegd en besproken
Maart 2016	Minister Gatz legt de Conceptnota voor aan de Vlaamse Regering
	Mogelijke wijzigingen van de bestaande of het maken van nieuwe beleidsinstrumenten (bv. reglement, decreet, …)

 

Het traject in één oogopslag (pdf)

Eind maart 2015 werden vijf vragen (doc)  uitgestuurd naar de diverse ‘deelsectoren’ binnen het cultureel-erfgoedveld. De vragen behandelden volgende aspecten:

• Cultureel erfgoed (roerend en immaterieel) en het maatschappelijk draagvlak vandaag en morgen
• Cultureel-erfgoedveld: structuur en instrumenten
• Rolverdeling en (internationale) samenwerking
• Andere relevante actoren binnen en buiten het cultureel-erfgoedveld
• Conclusie: 5 belangrijkste uitdagingen voor het cultureel-erfgoed(veld) in Vlaanderen

De tekst Maatschappelijke trends en het cultureel erfgoed in Vlaanderen (pdf)  die Patrick De Rynck in opdracht van de administratie maakte, dient als achtergrond bij de vijf vragen.

Via bestaande deelsectorale overlegstructuren of werkgroepen kregen alle ’deelsectoren’ (erkende en gesubsidieerde veld) dezelfde vragen toegestuurd:

• Overleg LEOV (Landelijke Expertisecentra en Organisaties Volkscultuur)
• Landelijk Museumoverleg (incl. ICOM, samenwerkingsverbanden VKC en CAHF, KMSKA en M HKA, Kazerne Dossin)
• Cultureel-archiefoverleg (OLAV, Overleg Landelijke Archieven Vlaanderen; incl. Archiefbank en Vlaamse rijksarchieven)
• Overleg Vlaamse Erfgoedbibliotheek, haar 6 partners en 2 erkende erfgoedbibliotheken
• Overleg erfgoedcellen en kunststeden (incl. VGC-erfgoedcel)
• Overleg provinciale experten/consulenten inzake collectie en dienstverlening
• Overleg delegatie erkende, niet landelijk gesubsidieerde instellingen (met kwaliteitslabel: musea, culturele archiefinstellingen)
• Overleg Lukasweb en OKV

Sommige werkgroepen werden door FARO vzw gefaciliteerd, andere door de afdeling Cultureel Erfgoed.

De antwoorden per deelsector bevatten een samenvatting voor wat in de verschillende groepen aan bod kwam. En wat door hen als belangrijke inbreng werd beschouwd. Deze inbreng zal in een latere fase de gesprekken van de focusgroepen voeden. 

De antwoorden per deelsector zijn een samenvatting van wat in de verschillende overlegstructuren aan bod kwam. De teksten moeten opgevat worden als inzichten die door de verschillende ‘deelsectoren’ als belangrijk worden beschouwd. Het zijn geen eensluidende en eensgezinde standpunten; nuanceringen en gelaagdheden zijn eveneens van tel.

• Inbreng van de LEOV’s (Landelijke Expertisecentra en Organisaties Volkscultuur)
• Inbreng landelijk museumoverleg
• Inbreng OLAV (Overleg Landelijke Archieven Vlaanderen)
• Inbreng erfgoedbibliotheken
• Inbreng erfgoedcellen en kunststeden
• Inbreng provinciale experten/consulenten
• Inbreng erkende, niet landelijk gesubsidieerde instellingen (musea en culturele archieven)
• Inbreng Lukasweb en OKV (Openbaar Kunstbezit Vlaanderen).

Deze inbreng voedt in een latere fase de gesprekken van de focusgroepen. 

Eind maart 2015 kreeg FARO vzw de opdracht om een tekst te schrijven met daarin algemene principes of uitgangspunten voor een cultureel-erfgoedbeleid in en voor Vlaanderen.

Zaken die daarin aan bod komen zijn o.a.:

• waarom is er (nood aan) een cultureel-erfgoedbeleid en -benadering
• wat begrijpen we onder ‘erfgoed’
• welke benaderingen vraagt erfgoed
• …

De inspiratiebronnen voor de opdracht zijn:

• internationale verdragen en beleidsteksten, resoluties en conclusies (bv. UNESCO, Raad van Europa, Europese Unie)
• literatuur, onderzoek, visieteksten en inzichten uit binnen- en buitenland.

Daarbij wordt een vertaalslag gemaakt naar het cultureel-erfgoedbeleid in en van Vlaanderen.

Eind augustus 2015 wordt de tekst opgeleverd.

Op 28 april 2015 ging een eerste sectorbijeenkomst door in het Boudewijngebouw in Brussel.
De dag had verschillende doelstellingen

• De ‘antwoorden op de vijf vragen’ in de voormiddag per ‘deelsector’ aan elkaar voorstellen.
• Een aantal gemeenschappelijke thema’s in de namiddag uitdiepen en bespreken in gemengd samengestelde werkgroepen
• De directeurs, coördinatoren, beleidsmatige stafmedewerkers van organisaties en instellingen in het cultureel-erfgoedveld samenbrengen en onderling inzichten uitwisselen.

Volgende thema’s kwamen in de namiddag aan bod:

• Expertisegericht beleid
• Samenwerking
• Erfgoed van de volgende generatie - rol in maatschappelijk debat
• Collectieplan Vlaanderen
• Kwaliteit
• Duurzame infrastructuur
• Erfgoedgemeenschappen betrekken, centraal in beleid

De afdeling Cultureel Erfgoed en FARO vzw stelden het programma samen. Medewerkers van beide organisaties waren de facilitatoren en verslaggevers van de werkgroepen in de namiddag.

De deelnemers kregen het verslag van de werkgroepen en een deelnemerslijst toegestuurd.
Indien u als deelnemer nog geen verslag ontving, contacteer

In september en oktober 2015 vinden er vier focusgroepen plaats. De deelnemers reflecteren over de lange termijn (horizon 2030). De onderwerpen van de focusgroepen bouwen voort op de bijdragen die de deelsectoren op 28 april 2015 voorstelden.

• In de eerste focusgroep buigen de deelnemers van alle focusgroepen zich over de uitgangspunten voor een toekomstig cultureel-erfgoedbeleid in Vlaanderen.
• In de tweede focusgroep komt het (maatschappelijk) waarderen van erfgoed aan bod.
• De derde focusgroep buigt zich over organisatie-overstijgende samenwerkings- en netwerkmodellen voor een 21 ^ste -eeuwse erfgoedwerking.
• De vierde focusgroep bekijkt structuren en processen in en voor de 21 ^ste -eeuwse erfgoedorganisatie.

De focusgroepen moeten resulteren in aanbevelingen die bouwstenen vormen voor de Conceptnota Cultureel-erfgoedbeleid in Vlaanderen .

Samenstelling en omkadering

De focusgroepen werden, op basis van een voorstel van het Departement Cultuur, Jeugd, Sport en Media, door de minister samengesteld. Hierbij werd er expliciet voor geopteerd om erfgoedwerkers uit alle deelsectoren van het gesubsidieerde cultureel-erfgoedveld te betrekken, aangevuld met een aantal mensen van daarbuiten.

Een kern van 15 erfgoedwerkers zorgt ervoor dat alle dimensies van erfgoed – onroerend, roerend (incl. topstukken), immaterieel en digitaal – in de vier focusgroepen meegenomen worden. Ook het perspectief van de verschillende bestuursniveaus en beleidscontexten waarin erfgoedbeleid vorm krijgt en uitgevoerd wordt, nemen zij mee. Deze kern wordt wisselend in focusgroep 2, 3 en 4 aangevuld met collega’s uit het veld, omwille van hun specifieke expertise of reflecties met betrekking tot een thema. Zij verrijken op die manier de discussies in een bepaalde focusgroep.

Hun dagelijkse ervaring met en inzichten in de zorg voor en omgang met collecties (roerend en immaterieel erfgoed), het werken met en voor verschillende erfgoedgemeenschappen en/of publieken, de complementaire werking van de verschillende bestuursniveaus in Vlaanderen (lokaal, regionaal, Vlaams), digitalisering, internationale referentiekaders, … worden op die manier samengebracht.

Om de discussies te voeden en aan te vullen wordt elke focusgroep ingeleid door één of meerdere sprekers .

De omkadering van de focusgroepen gebeurt door medewerkers van FARO vzw en de afdeling Cultureel Erfgoed . Zij zorgen daardoor mee voor continuïteit in het proces en kennisoverdracht. Op die manier kan voortgebouwd worden op de resultaten uit de vorige focusgroepen.

Patrick De Rynck als dagvoorzitter leidt de focusgroepen telkens in goede banen.

Deelnemerslijst (Excel)

Resultaten

De focusgroepen werken aan aanbevelingen, die bouwstenen vormen voor de conceptnota cultureel-erfgoedbeleid. Deze worden op het Groot Onderhoud (27 oktober 2015, Het Pand, Gent) tijdens werkgroepen in de namiddag toegelicht en besproken.

Focusgroep 1 - uitgangspunten

Deze focusgroep gaat over de uitgangspunten voor een toekomstig cultureel-erfgoedbeleid in Vlaanderen.

We zijn toe aan nieuwe uitgangspunten, of het herijken van bestaande perspectieven. Welke begrippen, denkkaders en concepten nemen we mee in een toekomstig cultureel-erfgoedbeleid? Welke doelstellingen streven we na als Vlaamse overheid?

De focusgroep wordt in de voormiddag ingeleid door  Marc Jacobs  van FARO vzw. Hij brengt enerzijds een stand van zaken van internationale referentiekaders. Anderzijds geeft hij een voorzet voor toekomstige uitgangspunten.

In de namiddag gaan de deelnemers in kleine  werkgroepen  aan de slag rond verschillende vraagstellingen.

Hieronder vindt u de verslagen van deze werkgroepen :

• Stelling 1 – De gemeenschappelijkheid tussen de deelsectoren is groter dan het verschil - groep 1 (pdf)
• Stelling 1 – De gemeenschappelijkheid tussen de deelsectoren is groter dan het verschil - groep 2 (pdf)
• Stelling 1 – De gemeenschappelijkheid tussen de deelsectoren is groter dan het verschil - groep 3 (pdf)
• Stelling 1 – De gemeenschappelijkheid tussen de deelsectoren is groter dan het verschil - groep 4 (pdf)
• Stelling 2 – E-cultuur: een gemeenschappelijke strategie is noodzakelijk (pdf)
• Stelling 3 – De rol van de sector in wat de maatschappij zich herinnert en vergeet (pdf)
• Stelling 5 – De rol van de overheid/private markt (pdf)

Zowel de kern als degenen die in de 3 andere focusgroepen de gesprekken komen versterken, werden uitgenodigd.

Volgende genodigden waren aanwezig: Hilde Cuyt; Sophie De Caigny; Lynn De Clercq; Lien De Keukelaere; Jan De Maeyer; Wout De Vuyst; Luc Delrue; Pascal Ennaert; Yoon Hee Lamot; Janna Lefevere; Anneke Lippens; Jorijn Neyrinck; Nele Provoost; Els Silvrants; Joachim Spyns; Anouk Stulens; Nancy Tilkin; Isabel Van de Velde; Phillip Van den Bossche; Leen van Dijck; Luc Verheyen; Michel Vermote; Nico Verplancke; Rony Vissers; Bert Woestenborgh; Eva Wuyts.

Focusgroep 2 – erfgoed (maatschappelijk) waarderen

Erfgoed (maatschappelijk) waarderen staat hier centraal. De collecties waarderen en afstemmen, o.m. met het oog op het versterken van het draagvlak voor erfgoed en erfgoedbeleid in Vlaanderen.

We willen enerzijds een ruim draagvlak voor erfgoed en erfgoedbeleid. Hoe en met wie waarderen we erfgoed zodanig dat het van betekenis blijft voor de maatschappij? Anderzijds stoten we ook op beperkingen. We kunnen niet alles (zelf) bijhouden. Onderlinge afstemming en samenwerking staan centraler vandaag in Vlaanderen. We zullen keuzes en afspraken moeten maken. Hoe en met wie maken we die?

De focusgroep wordt in de voormiddag ingeleid door verschillende sprekers:

• Significance 2.0 door  Veronica Bullock , Significance International, Australië
• Op de museale weegschaal (pdf) door  Tessa Luger , Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, Nederland
• Waarderen van agrarisch erfgoed in West-Vlaanderen (pdf) door  Yves Segers , Centrum voor Agrarische Geschiedenis

In de namiddag gaan de deelnemers in kleine  werkgroepen  aan de slag rond verschillende vraagstellingen.

Hieronder vindt u de verslagen van deze werkgroepen :

• Creëren van broodnodige referentiekaders voor het waarderen van erfgoed (pdf)
• Uitwerken van leidraden voor de diverse erfgoedsectoren met dezelfde methodieken maar met aangepaste terminologie (pdf)
• Garanderen van professionele begeleiding van waarderingstrajecten (pdf)
• Reflecteren en uitbouwen van een waardengebaseerd erfgoedbeleid (pdf)

Zowel de kern als collega’s uit het ruime cultureel-erfgoedveld zijn hierop aanwezig.

Volgende genodigden waren aanwezig: Hilde Cuyt; Lynn De Clercq; Wout De Vuyst; Kaat Debo; Hendrik Defoort; Karim Ettourki; Till Holger-Borchert; Anneke Lippens; Tessa Luger; Veerle Meul; Anne Milkers; Jorijn Neyrinck; Yves Segers; Phillip Van den Bossche; Leen van Dijck; Isabelle Vanhoonacker; Michel Vermote; Rony Vissers; Eva Wuyts.

Focusgroep 3 – samenwerkings- en netwerkmodellen

In deze focusgroep gaat het over organisatie-overstijgende samenwerkings- en netwerkmodellen voor de 21 ^ste -eeuwse erfgoedwerking

Heel wat uitdagingen kunnen niet langer door elke erfgoedorganisatie of -instelling individueel aangepakt worden. Er liggen ook kansen in synergiën met ander sectoren. De krachten bundelen met respect voor elkaars en andermans expertises, maar ook onderlinge afhankelijkheid in een gezamenlijke aanpak, zijn aan de orde. Welke modellen zijn inspirerend en toepasbaar in een cultureel-erfgoedcontext?

De focusgroep wordt in de voormiddag ingeleid door verschillende sprekers:

• Inleiding over netwerken en samenwerken (pdf) door Jacqueline van Leeuwen en Gregory Vercauteren (Faro)
• Interwaas - collectieafspraken in regio Waasland (pdf) door  Evelien D’Haese  (Erfgoedcel Waasland)
• Musea en Erfgoed Antwerpen (pdf) door  Isabel Van De Velde  (Stad Antwerpen)
• ICE-trekkersnetwerk (pdf) door  Ellen Janssens  (Tapis Plein vzw)
• Nationale strategie digitaal erfgoed (pdf) door  Tjeerd De Boer  (Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Nederland)

In de namiddag gaan de deelnemers in kleine  werkgroepen  aan de slag rond verschillende vraagstellingen.

Hieronder vindt u de verslagen van deze werkgroepen :

• Samenwerking en afstemming: maatschappelijke relevantie/draagvlak (pdf)
• Samenwerking en afstemming m.b.t. depotinfrastructuur (pdf)
• Samenwerking en afstemming m.b.t. digitalisering - discussietafel 1 (pdf)
• Samenwerking en afstemming m.b.t. digitalisering - discussietafel 2 (pdf)

Zowel de kern als collega’s uit het ruime cultureel-erfgoedveld zijn hierop aanwezig.

Volgende genodigden waren aanwezig: Sofie De Caigny; Lynn De Clercq; Lien De Keukelaere; Christine Deweerdt; Pascal Ennaert; Karim Ettourki; Liesbeth Kees; Yoon Hee Lamot; Anneke Lippens; Jorijn Neyrinck; Hilde Plas; An Renard; Yves Segers; Els Silvrants; Joachim Spyns; Véronique Van de Kerckhof; Willy Van De Vijver; Phillip Van den Bossche; Leen van Dijck; Rebecca Van Rechem, Luc Verheyen; Nico Verplancke; Rony Vissers; Eva Wuyts

Focusgroep 4 – organisatiestructuren en -processen

De uitdagingen waar erfgoedorganisaties en –instellingen in de 21 ^ste  eeuw voor staan zijn divers en groot. Alles tegelijk alleen aanpakken werkt niet langer. Wat betekent dat voor de huidige organisatiemodellen; werken ze nog? Welke nieuwe organisatiestructuren, -attitudes en -processen zijn er nodig in de 21ste eeuw? Welke competenties en profielen zijn daarbij nodig en waar haal je die vandaan? Hoe wordt dit mogelijk gemaakt?

Het thema van de dag wordt ingeleid en gesitueerd [ Erfgoedorganisaties in de 21ste eeuw (pdf) ] door Jacqueline van Leeuwen . In de voormiddag buigen de deelnemers zich over ‘goed bestuur’. Ter inspiratie wordt de code Bilsen (pdf)  gepresenteerd door Joke Schrauwen (UA, medeauteur ‘Goed bestuur voor cultuur’). In de namiddag gaan de deelnemers aan de slag rond de vraag welke de 21-eeuwse kernprocessen zijn van een cultureel-erfgoedwerking.

Hieronder vindt u de verslagen van deze werkgroepen:

• Goed bestuur en kernprocessen - gesprekstafel 1 (pdf)
• Goed bestuur en kernprocessen - gesprekstafel 2 (pdf)

Zowel de kern als collega’s uit het ruime cultureel-erfgoedveld zijn hierop aanwezig.

Volgende genodigden waren aanwezig: Rachid Atia; Lynn De Clercq; Jan De Maeyer; Luc Delrue; Liesbeth Kees; Janna Lefevere; Anneke Lippens; Jorijn Neyrinck; Hilde plas; Nele Provoost; An Renard, Isabel Van de Velde; Phillip Van den Bossche; Michel Vermote; Rony Vissers.

Op 27 oktober 2015 gaat in Het Pand in Gent het Groot Onderhoud door. Dit jaar staat de dag in het teken van… de toekomst. Meer precies het toekomstige cultureel-erfgoedbeleid voor Vlaanderen en Brussel.  

Op 27 oktober is het precies tien jaar geleden dat de Kaderconventie van Faro boven de doopvont gehouden werd. De tekst vormt nog steeds een boeiende basis voor een broodnodig gesprek over een maatschappij in verandering en het herdenken van het publieke engagement voor cultureel erfgoed. Enkele kritische geesten en opiniemakers delen hun visie en ideeën.

Tegen oktober is er mogelijk meer duidelijkheid over de bestuurlijke trajecten, en zijn de focusgroepen van het traject met het cultureel-erfgoedveld afgerond. Deelnemers kunnen in een aantal werkgroepen hun licht laten schijnen over mogelijke voorstellen, ideeën of scenario’s voor het cultureel-erfgoedbeleid van morgen én van de komende decennia.

Aan het eind van de dag reikt minister Gatz de Cultuurprijs voor Cultureel Erfgoed uit.

Bekijk het volledige programma en schrijf in via de website van FARO vzw. 

Op 4 februari 2016 kwamen de deelnemers aan de eerste sectorbijeenkomst (28 april 2015), de focusgroepen en relevante stakeholders een hele dag bijeen bij Bronks in Brussel.

De dag diende om iedereen te informeren over:

• Lopende ‘zijtrajecten’ met impact op een toekomstig cultureel-erfgoedbeleid:
  • herverdeling bevoegdheden provincies
  • toekomst KMSKA en M HKA
  • Topstukkenfonds
  • indemniteitsregeling
  • witboek aanvullende financiering
  • nota e-cultuur
  •  …
• De grote lijnen van de ontwerpversie van de Conceptnota Cultureel-erfgoedbeleid in Vlaanderen en Brussel.

Tijdens werksessies kregen de deelnemers de kans om over enkele onderdelen – cultureel-erfgoedwerking en beleidslijnen - te reflecteren en te discussiëren. Tussendoor konden de deelnemers zich ook uitspreken over principes van cultureel-erfgoedwerking.

Het programma van de dag zag er als volgt uit:
 

10.00 – 11.00u	Verwelkoming en doelen van de dag Informeren over de verschillende trajecten, de conceptnota Informeren over cultureel-erfgoedwerking en cultureel-erfgoedtaken Toelichting bij de aanpak van de voormiddag
11.15-12.15u	Werksessies in 10 werkgroepen – cultureel-erfgoedwerking en -erfgoedtaken
12.15-13.30u	Broodjeslunch
13.30-14.00u	Informeren over de ontwerpversie van de beleidslijnen Toelichting bij de aanpak van de namiddag
14.00-16.00u	Werksessies in 2x10 werkgroepen – 5 beleidslijnen Gevarieerde en representatieve aanwezigheid van cultureel erfgoed Fijnmazig netwerk van professionele erfgoedactoren Toegankelijke cultureel-erfgoedwerking Erfgoed als grondstof: potentieel van erfgoed valoriseren voor de samenleving Actieve rol op Belgisch en internationaal vlak Inclusief de voorwaarden die nodig zijn om deze beleidslijnen te realiseren (instrumenten, kaders, middelen, infrastructuur, opleiding/vorming, …).
16.00-16.30u	Reflecties op de inbreng van de deelnemers

 

De inbreng van de deelnemers werd waar relevant in de loop van februari verwerkt in de ontwerpversie van de Conceptnota Cultureel-erfgoedbeleid, die op 1 maart 2016 aan de minister werd bezorgd.